Arabuluculuk Son Tutanağında İşe İade İddiası: Şekilci Yaklaşım Mahkemeye Erişim Hakkını İhlal Eder mi?
İş hukukunda dava şartı arabuluculuk müessesesi, uyuşmazlıkların hızlı, ekonomik ve tarafların iradelerine dayalı olarak mahkeme dışı çözülmesini amaçlayan kritik bir hukuki süreçtir. Ancak arabuluculuk bürolarına yapılan başvurularda kullanılan formlar ve düzenlenen son tutanakların içeriği zaman zaman uygulamada ciddi uyuşmazlıklara ve hak kayıplarına yol açabilmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) 3/3/2026 tarihli ve 2022/82055 numaralı kararı, arabuluculuk son tutanağında işe iade talebinin varlığına rağmen mahkemelerin aşırı şekilci yorumlarla davaları reddetmesinin mahkemeye erişim hakkını ihlal edeceğini ortaya koyması bakımından büyük önem taşımaktadır.
Olayın Gelişimi ve Yargı Süreci
Başvurucu, bir güvenlik şirketinde özel güvenlik görevlisi olarak çalışmaktayken iş akdinin feshedilmesi üzerine İzmir 11. İş Mahkemesi’nde işe iade davası açmıştır. İlk derece mahkemesi, feshin geçersizliğine ve başvurucunun işe iadesine karar vermiştir.
Ancak davalı işverenlerin istinaf başvurusu üzerine dosyayı inceleyen İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, ilk derece mahkemesi kararını kaldırmış ve davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine kesin olarak karar vermiştir. Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesinde; arabuluculuk başvuru formunda işe iade seçeneğinin açıkça işaretlenmediğini, son tutanakta yer alan ibarelerin çelişkili olduğunu ve işe iade talebinin zorunlu arabuluculuk sürecine konu edilmediğini savunmuştur. Bunun üzerine başvurucu, adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunmuştur.
Anayasa Mahkemesi’nin Değerlendirmesi ve Gerekçesi
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, yaptığı inceleme neticesinde Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkeme erişim hakkının ihlal edildiğine oy birliğiyle karar vermiştir. Kararın temel dayanakları şunlardır:
Arabuluculuğun Meşru Amacı ve Sınırları: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi gereğince işe iade talebiyle açılacak davalarda arabulucuya başvurulmuş olması bir dava şartıdır. Bu düzenlemenin amacı, uyuşmazlıkların daha kısa sürede ve daha az masrafla çözülmesidir. Ancak bu zorunluluk, kişilerin hak aramalarını imkânsız hâle getiren veya aşırı derecede zorlaştıran etkisiz bir sürece dönüştürülmemelidir.
Taraf İradeleri ve Son Tutanak: 6325 sayılı Kanun gereğince arabuluculuk faaliyeti sonunda düzenlenen son tutanağın tarafların beyanına göre oluşturulması esastır. Başvurucunun başvuru belgelerinde ve son tutanakta işe iade hususunu müzakere konusu yaptığı, ayrıca feshin geçersizliğine bağlı mali sonuçlar (boşta geçen süre ve işe başlatmama tazminatı) talep ettiği dikkate alındığında, işe iadenin arabuluculuk görüşmelerine dâhil edilmediğini söylemek hayatın olağan akışına aykırıdır.
Aşırı Şekilci Yaklaşım ve Ölçülülük: Bölge Adliye Mahkemesi’nin, son tutanakta işe iade açıkça belirtilmesine rağmen şekil şartlarını öne sürerek davayı reddetmesi, başvurucunun dava açmasını aşırı derecede zorlaştırmış ve katı bir şekilcilik sergilemiştir. Bu durum, hedeflenen meşru amaçlarla karşılaştırıldığında başvurucuya ağır bir külfet yüklemiş ve ölçülülük ilkesine aykırı olmuştur.
Sonuç ve Yeniden Yargılama
Anayasa Mahkemesi, tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için kararın bir örneğinin İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi’ne iletilmek üzere İzmir 11. İş Mahkemesi’ne gönderilmesine hükmetmiştir.
Bu karar; arabuluculuk bürolarındaki form doldurma aşamalarında ve son tutanakların kaleme alınmasında yaşanan küçük imla veya ifade farklılıklarının, tarafların hak arama hürriyetini ve mahkemeye erişim hakkını ortadan kaldırmak için birer bahane olarak kullanılmaması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Uygulayıcılar, arabulucular ve mahkemeler açısından hak eksenli bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiğinin altı bir kez daha çizilmiştir.
KÜNYE
Mahkeme: Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Başvuru Numarası: 2022/82055
Karar Tarihi: 3/3/2026
Resmi Gazete Yayın Tarihi / Sayısı: 21 Eylül 2026 / 33377
İlgili Mevzuat: Anayasa Madde 36, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Madde 3, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu