Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, iş ilişkisi devam ederken işveren tarafından rutin bir uygulama haline getirilen ve işçilik alacaklarını tasfiye etmeyi amaçlayan "ihtiyari arabuluculuk" anlaşmalarına ilişkin çok kritik bir karara imza attı.
Yargıtay; ortada henüz somut bir uyuşmazlık yokken ve iş sözleşmesi devam ederken düzenlenen arabuluculuk tutanaklarının geçersiz olduğuna ve bu tutanakların işçinin dava açma hakkını engellemeyeceğine hükmetti.
Davanın Özeti: 7 Yıllık Çalışmaya 4 Arabuluculuk Anlaşması
Karaman 1. İş Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi önüne gelen olayda; davacı işçi, 2016-2023 yılları arasında davalı işyerinde kesintisiz çalıştığını, hak ettiği fazla çalışma, yıllık izin ve genel tatil ücretlerinin ödenmediğini ve mobbing uygulanarak işine son verildiğini belirterek tazminat ve alacak davası açmıştır.
Davalı İşverenin Savunması: İşveren, tarafların çalışmanın devam ettiği süreçte (2019, 2020, 2022 ve 2023 yıllarında) toplam 4 kez ihtiyari arabuluculuk masasına oturduğunu ve anlaştıklarını ileri sürerek; 6325 sayılı Kanun’un 18/5. maddesi uyarınca "üzerinde anlaşılan hususlarda dava açılamayacağı" gerekçesiyle davanın reddini talep etmiştir.
Yerel Mahkeme ve İstinaf, arabuluculuk tutanaklarını geçerli sayarak davayı reddetmiş; ancak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu kararı oy birliğiyle BOZMUŞTUR.
Yargıtay Ne Dedi? Kararın 4 Temel Esası
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 05.05.2025 tarihli kararında arabuluculuk kurumunun hukuki niteliğine ve sınırlarına ilişkin şu tarihi uyarılarda bulundu:
1. Arabuluculuğun Ön Koşulu: "Gerçek ve Somut Bir Uyuşmazlık"
Arabuluculuk (6325 S.K. m.1/2), ancak taraflar arasında önceden doğmuş somut bir hukuk uyuşmazlığı varsa uygulanabilir. Henüz iş sözleşmesi sona ermemişken veya işçi tarafından talep edilip işveren tarafından reddedilmiş somut bir uyuşmazlık yokken başlatılan süreç "arabuluculuk" olarak kabul edilemez.
2. Arabuluculuk Bir "İnsan Kaynakları/Muhasebe Aracı" Değildir!
"Arabuluculuk sistemi, iş sözleşmesinin sona erdirilmesi veya iş sözleşmesinden doğan alacaklara ilişkin ödeme belgelerinin düzenlenmesi amacıyla kullanılacak bir yöntem değildir. Salt ödemeyi belgelendirmek amacıyla yapılan bu uygulama, bir uyuşmazlığı çözmeye yönelik bir yöntem değil; aksine işverenin borcu ifa işlemine arabuluculuk anlaşma belgesi niteliği kazandırmak amacıyla başvurduğu bir yöntemdir."
Yargıtay, Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesinde yer alan emredici ibra hükümlerini dolanmak amacıyla arabuluculuğun bir kılıf olarak kullanılmasını Hakkın Kötüye Kullanımı (TMK m.2) olarak değerlendirmiştir.
3. Yıllık İzin Çalışırken Paraya Çevrilemez
İş sözleşmesi devam ederken yıllık ücretli izin hakkının arabuluculuk anlaşması ile paraya tahvil edilmesi (nakde çevrilmesi) hukuken mümkün değildir.
4. Arabulucular İçin Etik Uyarı!
Kararda, Türkiye Arabulucular Etik Kuralları’nın 5/6. maddesine de atıf yapılmıştır. Ortada somut bir uyuşmazlık yoksa arabulucunun bu faaliyeti yürütmemesi gerektiği, aksi halde yapılan işlemin arabuluculuk anlaşması değil, en fazla genel hükümlere tabi "adi yazılı belge/ifade" sayılacağı vurgulanmıştır.
Sonuç ve Uygulayıcılar İçin Çıkarılacak Dersler
Bu karar; hem işverenler, hem işçiler hem de uygulamadaki arabulucular açısından çok net mesajlar içermektedir:
İşverenler Açısından: Çalışma süresi devam ederken periyodik olarak arabuluculuk tutanağı imzalatarak geçmiş dönem risklerini ve işçilik alacaklarını "tasfiye etmek" hukuken geçersizdir. Dava açılması halinde bu belgeler dava açma yasağı doğurmaz; sadece yapılmış ödemeler hesaplanan asıl alacaktan mahsup edilir.
İşçiler Açısından: Çalışırken baskı altında veya prosedür gereği imzalatılan ihtiyari arabuluculuk belgeleri, iş ilişkisi bittikten sonra hak aramanıza engel teşkil etmez.
Arabulucular Açısından: Taraflar arasında gerçek bir uyuşmazlık bulunup bulunmadığı titizlikle sorgulanmalıdır. İş devam ederken sadece rutin bordro/muhasebe kapatma veya ibra alma amacıyla getirilen dosyaları işleme almak arabuluculuk etiğine aykırılık oluşturur.
KARAR KÜNYESİ
Mahkeme: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi
Esas No: 2025/1363
Karar No: 2025/4013
Karar Tarihi: 05.05.2025
Konu: Çalışma süresi devam ederken yapılan ihtiyari arabuluculuk anlaşmalarının geçersizliği ve Dava Açma Yasağı (m.18/5) oluşturmayacağı.